سرخط خبرها
سرآغاز / فرهنگی / تاریخی / ارداویراف، نخستین قدیس ایرانی که به آسمان سفر کرد

ارداویراف، نخستین قدیس ایرانی که به آسمان سفر کرد

«ارداویرافنامه» یکی از محبوب‌ترین متون داستانی پهلوی ساسانی یا فارسی میانه زرتشتی، ویراسته و برگردانِ کیخسرو دستور جاماسپ جی جاماسپ آسا با مقدمه دکتر کتایون مزداپور از انتشارات توس است.

«ارداویرافنامه» از معدود متون پهلوی است که در سده‌های بعد به دلیل محبوبیتش در میان مردم، به کرات رونویسی شد. «ارداویرافنامه» داستانی دینی است که در آن قدیسی به نام «ویراف» یا «ویراز» به بهشت، دوزخ و برزخ سفر می‌کند تا در باب درستی آداب و رسوم و آیین‌ها و تفسیرهای مذهبی دین زرتشتی اطمینان حاصل کند. «ویراف» بدین منظور از سوی روحانیون و موبدان دین بهی مامور این سفر معنوی هفت روزه می‌شود.
«ارداویرافنامه» داستانی دینی است که در آن قدیسی به نام «ویراف» یا «ویراز» به بهشت، دوزخ و برزخ سفر می‌کند تا در باب درستی آداب و رسوم و آیین‌ها و تفسیرهای مذهبی دین زرتشتی اطمینان حاصل کند.

Erdaviraf

در این سفر روان «ارداویراف» از تن او جدا می‌شود و هر روز به مکانی از عالم (بهشت، دوزخ و برزخ) سفر می‌کند. او از پل «چینود» که بعد‌ها در دین اسلام به نام «پل صراط» از آن یاد می‌شود می‌گذرد؛ با بوی خوش بهشت به آنجا کشانده می‌شود و جایگاه روان پرهیزکاران بهشتی را با راهنمایی سروش اشو و ایزد آذر می‌بیند، سپس به برزخ یا «همستگان» کشانده می‌شود و از آنجا همچنان با راهنمایی سروش اشو و ایزد آذر با «بوی بد» و «باد سرد» به دوزخ کشیده می‌شود. جایی که مردمان بر سر عهد و پیمان خود نبودند یا دین زشت را تابعیت نمی‌کردند. از نظر «ارداویراف» سه روزی که او به دیدار از روان دوزخیان می‌گذراند به اندازه نه هزار سال می‌گذرد. او شاهد کیفر گناهکاران دوزخ بود. بیشترین گناهکاران کسانی بودند که به گناه «خیانت و پیمان شکنی» آلوده شده بودند. «ارداویرافنامه» دارای فهرستی از عناوین کارهای نیک و کارهای بد است.
بدین ترتیب، روان «ارداویراف» این روحانی که از سوی دیگر روحانیون و موبدان به این سفر معنوی ماموریت یافته بود، پس از هفت روز به تن خود باز می‌گردد.

«ارداویراف» پس از پیوستن به تن خود، کاتبی را فرا می‌خواند تا شرح سفر خود را بنویسد و آن را «ارداویرافنامه» بنامد.

دکتر «کتایون مزداپور» زمان تالیف نسخه اولیه این داستان را به اواخر دوره ساسانیان نزدیک می‌داند و نه بیشتر. اما به نظر می‌رسد که بازنویسی این داستان خیالی _ دینی در حدود سده سوم هجری در ایران صورت گرفته باشد. از آن زمان تاکنون به دلیل محبوبیت و اقبال نزد مردم بار‌ها و بار‌ها بازنویسی شده است. اما مضمون داستان یعنی سفر روان یک روحانی به عوالم بهشت، دوزخ و برزخ و بازدید از نتایج اعمال نیک و بد انسان، در ایران سابقه کهن تری از زمان تالیف «ارداویرافنامه» دارد. دکتر کتایون مزداپور در مقدمه این کتاب در این باره آورده است:

نخستین آن‌ها در آیین زرتشتی به زمانی منسوب است که پیامبر گشتاسب شاه را به دین دعوت می‌کند. هیچ استدلالی گشتاسب را به شوق نمی‌آورد جز آنکه او را در رویا و خلسه به جهان دیگر می‌برند و جایگاه بهشتی او را پس از پذیرفتن دین در آن جهان باقی نشانش می‌دهند. از آن پس است که گشتاسب دین می‌پذیرد.

از نظرگاه تاریخی، تصور رفتن به دنیای پس از مرگ در زندگانی و ‌آوردن خبری از آن، در ایران سابقه دارد.
مورد دیگر که تاریخ تقریبی آن را می‌دانیم (کتیبه کرتیر در سر مشهد احتمالا در ۲۹۰ میلادی و یا به احتمال ضعیف‌تر، در اوایل شاهنشاهی بهرام سوم نوشته شده است) به کری‌تر، روحانی زمان اردشیر یکم ساسانی تا بهرام، پسر بهرام (بهرام دوم؛ ۲۷۶ _ ۲۹۲) و بهرام سوم نیز نرسی باز می‌گردد.
در کتیبه‌های کرتیر، در سر مشهد و نقش رستم و نقش رجب به کشف و شهودی اشاره شده است که با ارداویرافنامه شباهت تام دارد.»
«ارداویرافنامه» به دلیل شباهت مضمونی بسیار، با «کمدی الهی» نوشته شاعر بزرگ ایتالیا دانته آلیگیری نیز مقایسه می‌شود. از «ارداویرافنامه» تحریرهای پهلوی، پازند، سانسکریت و گجراتی وجود دارد که نشان محبوبیت این متن در نزد مردمان آن زمان است.
«ارداویرافنامه» به دلیل شباهت مضمونی بسیار، با «کمدی الهی» نوشته شاعر بزرگ ایتالیا دانته آلیگیری مقایسه می‌شود..

در سده حاضر به جز پژوهندگان غربی چون «فیلیپ ژینیو» و «ج. ا. پوپ»، پژوهشگران ایرانی نیز «ارداویرافنامه» را ویرایش و ترجمه‌هایی به زبان فارسی انجام داده‌اند که از جمله می‌توان از «ادیب السلطنه سمیعی» یاد کرد که این متن را به نظم در آورد و «بهرام پژدو» اندیشمند و شاعر زرتشتی نیز آن را به زبان زرتشتی برگرداند. همین طور رشید یاسمی در سال ۱۳۱۴ و مهرداد بهار در سال ۱۳۴۲ ترجمه‌هایی از این متن پهلوی به زبان و خط فارسی انجام دادند.
کتاب «ارداویرافنامه» متن انتقادی پهلوی، ویراسته کیخسرو دستور جاماسپ جی جاماسپ آسا با مقدمه کتایون مزداپور دارای متن پهلوی و برگردان متن پهلوی به فارسی به صورت نظم است.

به شادی و پیروزی

امروز شنبه برابر با روز مهر از ماه اردیبهشت سال ۳۷۵۱ دینی زرتشتیان – گاهان بار

اردی بهشت (اشاوهیشتا)هنگام بهترین راستی، سپیدی و پاکی است؛ ویژگی های نیک را در خود پرورش دهیم

موبد مانترانو

2 دیدگاه ها

  1. دوست داشتم نظر بقیه هموطنانم را بدونم!

  2. مطلب کامل و با محتوایی بود از شما بسیار ممنونم

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *