سرخط خبرها
سرآغاز / فرهنگی / آموزشهای آیین بهی / آموزش آیین بهی – موبد مانترانو

آموزش آیین بهی – موبد مانترانو

خوشنوثره اهوره مزدا

مانند بهترین سرور بر طبق قانون مقدس بهترین داور است کسیکه اعمال جهانی منش نیک را بسوی مزدا و شهریاری را که به منزله ی نگهبان بیچارگان قرار داده شد بسوی اهورا آورد.

«یتا اهو و ئیریو اتارتوش اشات چیت هچا ونگهوش دزدا مننگهوشیا اوتننام انگه اوش مزدائی خشتر مچا اهورائی آئیم در گوبیو دَدَت واستارم»

زرتشت

اوستا زادگاه اشوزرتشت را محلی به نام «رَگه» در كنار رودخانه «دْرُجی» و دریاچه چیچَست می داند بعضی از پژوهشگران این محل را در غرب ایران یعنی دریاچه ارومیه و برخی دریاچه هامون در خاور را اشاره كرده اند و چندی نیز «رگه» را شهرری در نزدیكی تهران می دانند.

به درستی مشخص نیست ، بعضی از پژوهشگران زمان او را ۶۰۰۰ سال پیش از افلاتون و یا ورود خشایار به یونان می دانند ، چندی او را ۵۰۰۰ سال پیش از جنگ «تروا» كه ۶۱۰۰ سال پیش از میلاد مسیح بوده می دانند . نوسان این دوره ها از ۶۰۰ تا ۶۰۰۰ سال پیش از میلاد است زرتشتیان ایران در حال حاضر به نظر ذبیح بهروز استناد كرده و تا نتیجه علمی و پژوهشی بهتری به دست آید زاد روز اشوزرتشت را ۱۷۶۸ سال پیش از میلاد مسیح باور كرده اند .

در اوستا و منابع دیگر نام پدر زرتشت پوروشسب و مادرش دْغدو است ، اشوزرتشت با هووی ازدواج كرد و شش فرزند داشت سه دختر به نام های فرِنی ـ تریتی ـ پورچیستا ، و سه پسر به نام های ایسَدواستَر ـ اوروتَت نَر ـ خورشید چهر.

در گات ها این نام به صورت زَرَت اوشتره آمده است پژوهشگران برای نام پیامبر معنا و ترجمه هایی گوناگون دارند مانند ستاره زرین ، ستاره درخشان ، روشنایی زرین ، فروغ پاك ، روشنفكر و دارنده شتر زرد بهترین ترجمه این است كه بخش زَرَه را زرین و بخش دوم اوشتره را روشنایی به معنای روشنایی زرین یا هاله ای از نور بدانیم

پس از صدها سال از پیدایش ایزدمهر، میترا که در هند شیوا شده بود یک آریائى پارسى شده که به درجه هفتم و پدرى و شهریارى رسیده بود بر آن شد تا هموند پذیری سنتى میترا را مردمى تر نموده و به جاى درجات هفتگانه، باورمند در میان توده هاى مردمى بیافریند و معابد پنهان میترا را به مزگت هائى تبدیل کند تا همه امکان ورود و حضور در کلاس هاى درس را داشته باشند.
یعنى معابد و مهرابه هاى میترا با پیدایش نخستین روشنایی زرین (=زرتشت) به مزگت تغییر نام یافت. مزگت ها سالن هاى درس و آموزش عمومى بود که علوم هفتگانه را با تکیه کامل بر خرد به مردم مى آموختند.
مهرابه هاى میترائى و مزگتهاى زرتشتى در اسلام به محراب و مسجد تبدیل شد و به عنوان ۲ جایگاه مقدس نیایش تا به امروز محترم مانده است.
میترا که ایزدمهر و فرزند خورشید بود، زرتشت نیز با گزیدن این نام، یعنى تشت زرین که همان قرص و دایره درخشان و زرین خورشید است، به گونه اى در تداوم کامل با اندیشه نخستین، میترا و مهر به عنوان خداوندى برتر همراه با اهورا مزدا، خرد تواناى حاکم بر هستى شناخته شد
میترا پیام ناجى (سوشیانت) را از نخستین هنگامه هاى پیدایش خود براى مردمش گذاشته بودند که هرگاه لازم باشد براى رهائى مردم خواهد آمد.
و اما روشنایی زرین و یا زرتشت نخستین که به گفته افلاطون و براساس اندیشه فیثاغورث بین ۶ تا ۵ هزار سال پیش پدید آمده بود بر این باور بود که از سرشت پاک او، هر صد سال و یا هر هزار سال یک بانوى باکره و یا یائسه، هنگام آبتنى در رودخانه حامله خواهد شد تا پرورش دهنده ناجى باشد.
رهائى مردم از زور و ستم استبداد جز از کانال قدرت هاى حاکم ممکن نبوده است، بدین روى از زرتشت نخستین گرفته تا دیگر روشنایی هاى زرین و تا مانى و مزدک همگى در مرحله نخستین به دربار شاهان ایران نزدیک شده و با توجه دادن خرد شاهان حاکم دیگرگونى فکرى در میان مردم و حکومت ها پدید آورده اند.

زرتشت و پیروانش می خواستند روش کشاورزی و شهرنشینی را جایگزین شیوه دیرینه یعنی طریق بیابانگردی و شکار نمایند . کشاورزی لازمه اش،استقرار در مکانی معین بود که تمدن و فرهنگ را به وجود می آورد.

زرتشت،در مورد خیر و شر مردم شیوه بی طرفی پیشه نکرد و با تمام قوا در اشاعه راستی و آیین نیک،پیکارگر بود.از مزدا میخواهد تا در پرتو آن،بر دشمنان و دروغ پرستان پیروز شود.وی از گروه مخالفان،با عناوینی چون:راهزنان،دروغ پرستان و دیو یسنان یاد می کند و آرزویش آن است که هر چه زودتر بر آنها پیروز شود.

از دیگر اهداف زرتشت،مبارزه با قربانی کردن چارپایان سودمند در مراسم های مذهبی دیو پرستان بود.زیرا میدانست که اساس کشاورزی آن روز را شخم زمین و گاو،که عامل آن است،تشکیل می دهد.زرتشت فقر مردمان و اثرات گرسنگی و قحطی را بر زندگانی کشاورزانی که همه امیدشان به برکت زمین بود را میدید و از نیروی حیوانات سودمند در زندگی کاری کشاورزان آگاه بود اما مردمانش جهل مذهبی داشتند و در عین فقر حیواناتشان را که منبع درآمدشان بود را با دستان خود به دست کاویها و کرپنها میدادند تا در راه ایزدان قربانی شوند.زرتشت دانست که ریشه اصلی تمام این گمراهی ها در چندگانه پرستی است که میراث نیاکانشان بود.پس تمام نیروی خویش را مصرف کرد تا وحدانیت مزدا را به اثبات برساند. زرتشت از الفاظ کرپن ها و کاوی ها به عنوان دو دسته از روحانیون و مبلغان دیویسنان نام می برد که خواهان قربانی چارپایان هستند.در واقع کاوی ها و کرپانها با تسلط خود بر مردم می کوشیدند تا آنها را در آیین قدیمی نگه دارند،تا مبادا آیین راستی پذیرند. پیامبر از آنان به تلخی یاد کرده و میگوید نفرین تو باد ای مزدا به کسانی که با آموزش های خود مردم را از کردار نیک، منحرف می سازند. (یسنا-هات ۳۲-بند ۱۲) و در جایی گوید کرپن ها نمی خواهند در برابر قانون زراعت،سر اطاعت فرود آورند.برای آزاری که از آنان به چارپایان می رسد،تو داوری خود را در حقشان آشکار ساز. (یسنا-هات ۵۱-بند ۱۰).

زرتشت نه تنها با قربانی کردن،بلکه با بیشتر شعائر دیو یسنان ،مخالفت نمود.او مستی های مذهبی را تحریم کرده گوید: کی ای مزدا اشراف به رسالت پی خواهند برد؟کی این شراب کثیف و سکر آور را برخواهی انداخت؟از آن چیزی که کرپنهای زشت کردار و کاوی های بد رفتار از روی سودجویی،مردم را می فریبند. (یسنا-هات۴۸-بند ۱۰)

شخصیت فکری زرتشت

سخن از شخصیت زرتشت اندکی دشوار است. آنجا که پیامبرآریایی گوید ای مزدا. خواهشم از شما این است که درماندگان و بیچارگان را دست گیرید. (یسنا-هات34-بند5)در واقع اوج آرزویش را بیان می کند.او هم یک مصلح بود. تقاضایش از درگاه مزدا هدایت مردمان است. نه درخواست تنعمات بهشتی میکند و نه می خواهد از آتش دوزخ،رهایی یابد. نه وعده نماز و قربانی و مراسم و شعایر آنها را به مزدا میدهد و نه درخواست حکومت و مال میکند،بلکه تمنای او آن است که راه راستی نیک گرایی و پاک منشی را هر چه روشن تر به او بنمایاند او،دین خود را در گرو بهبود و اصلاح ساختار اخلاقی مردم می دانست.

زمانی فرا میرسد و او خودش را معرفی میکند.

وهومن یا صفت پاک منشی اهورا مزدا،از او می پرسد که تو کیستی؟

پس من (زرتشت) به او گفتم نخست منم زرتشت. و تا به اندازه ای که نیرو دارم،دشمن دروغپرست و یک پشتیبان نیرومند از برای دوستداران راستی خواهم بود.

زرتشت در هیچ کجا خود را موجودی ماورایی و غیر طبیعی معرفی نمی کند و همان شعار انا بشر مثلکم را سر می دهد.

آنجایی که در اوج نا امیدی است، تقاضایش از مزدا تنها هدایت مردمان است کی ای مزدا سپیده دم به در آید و نوع بشر به سوی راستی روی کند؟

او بنیانگذار یک انقلاب کشاورزی در عصر خود بود. با ترویج شهرنشینی و منع قربانی حیوانات مفید در کشاورزی، تقریبا توانست به این مهم دست یابد.

اصل خرد گرایی و اندیشه سالاری که درآن عصر و درآن قوم مطرح شد، موجب شگفتی است. آنجا که میگوید نیک بشنوید با گوشهایتان. به آن دو بنیاد راستینی که برای شما می گویم. با خردمندی بسنجید برای خود و با دقت برگزینید یکی از دو راه نیک و بد راکه کدامیک به نیک فرجامی می انجامد.پیش ازآنکه وقت بگذرد و در پایان،دچار افسوس شوید. (یسنا-هات ۳۰-بند ۱۲)

اصل خرد گرایی،آنچنان در گفتار زرتشت،مشهود است که حتی بزرگان تاریخ ساز اروپا چون فردریش ویلهلم نیچه را بر آن داشت تا در کتابی تحت عنوان چنین گفت زرتشت خود را مرید فکری پاک پیامبر آریایی معرفی کند.

انقلاب دینی زرتشت

در حقیقت،زرتشت،در میان قوم طبیعت پرست خود،نمی توانست به یکباره،همه چیز را رد کرده و فقط به تبیین مزدا بپردازد. باآنکه تمام تلاشش را در این راه صرف کرد.اگر تنها از مزدا میگفت و دیگر ایزدان را به کلی نابود می ساخت،هیچگاه دینش با پذیرش مردم روبرو نمی شد وامروزه ،حتی نامی هم از زرتشت نمی دانستیم.وی ناچار،برای اینکه مسائل بنیادی و اساسی آیین جدیدش را گروه مردمان پذیرا شوند مجبور بود تا با پذیرش پاره ای از اعتقادات بی خطرتر آیین پیشین،به اصلاح آنها و کل آیین پیشین پرداخته و پیروان آن را،به سوی کردار و گفتار و اندیشه نیک هدایت کند.

در جامعه بسته آن زمان که سالیان بسیار درازی را با چند خدایی سپری کرده بودند و دستگاه دینی چند خدایی گرایان نیز تشکیلات مذهبی سود رسان برای کاهنان را بوجود آورده بودند نفی تمام پشتوانه تاریخیشان، بسیار بسیار دشوار بود. آن هم برای قومی که خود را آریایی و پاک و نجیب می دانست.

البته زرتشت، هیچگاه در گاتای اوستا، که کلام خود اوست، از خدایان، نامی نمی برد ولی در آینده ای نه چندان دور از زمان پیامبر، میترا، ناهید، آذر، بهرام، رام، باد ،گوش ،ماه، اشتاد ،ارت، هوم و با عنوان ایزدان، در دین نو وارد شدند اما نه با آن هیبت روزگاران پیشین.

آنها تکیده شده بودند بسیار تنزل یافته تر از مقامهای سابقشان بودند آنها از مقام خداوندی و آفریدگاری، به مقام فرشتگی مزدا و مخلوق او و تحت امر او تنزل یافتند مثلا تیشتر خدای باران تبدیل شد به فرشته ای که از جانب مزدا، موکل است بر باران و مزداست که او هم هست.

اگر امروزه قصد مقایسه آیین ابتدایی زرتشت را با آیینهایی که می شناسیم داریم باید در نظر بگیریم که واژگانها و کلماتی که در آیین های متفاوت کاربرد دارند، گاهی می توانند بسیار با یکدیگر، در تضاد باشند درآیینی پرستش مفهوم عبودیت و اطاعت کردن برای پروردگار را می دهد ولی در آیین مزدا مفهوم بزرگداشت و گرامی داشت را میرساند.

ای اهورامزدا آرامش وآسایش را برای نیکوکاران جهان افزون گردان دیر زیویم ، درست زیویم ، شادزیویم تازیویم به کامه زیویم ، گیتی مان به کامه باد به کامه تن ، مینومان به کامه باد به کامه روان، اغنی اشوبیم، همازوربیم، همازور هما اشوبیم، اشم وهو و هیشتم استی  اوشتا استی  اوشتا اهمائی هیت اشایی و هیشتایی اشم.

پاینده و جاوید ایرانمان

گردآورنده : موبد مانترانو

امروز   3748 /1 /23  دی بدین روز از ماه فَرَوشی-اشاوهیشتا

یک دیدگاه

  1. 1768 سال پیش از میلاد مسیح میشه 3781 سال پیش. فکر نکنم این درست باشه. با تاریخ‌های دیگه جور در نمیاد. 6100 سال پیش از میلاد مسیح میشه 8113 سال پیش. خیلی با هم فاصله دارن!
    لطفا در اصرع وقت پاسخگو باشید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *